مىگذارند كه ديندارند ، و در عين حال در انتظار رحمت اويند و از مجازات او خود را در امان مىبينند يستحلون حرامه بالشبهات الكاذبة و الاهواء الساهية فيستحلون الخمر بالنبيذ و السحت بالهدية و الربا بالبيع : « حرام خدا را با شبهات دروغين و خيالات واهى حلال مىشمرند ، شراب را تحت عنوان نبيذ ( 1 ) و رشوه را به عنوان هديه ( و حق و حساب ) و ربا را به نام بيع ، براى خود حلال مىپندارند » ( نهج البلاغه آخر خطبه 156 ) . بايد توجه داشت كه انگيزه اين گونه حيله‌ها يا پوشيدن چهره زشت باطنى خود در افكار عمومى است ، و يا فريب دادن و جدان و كسب آرامش كاذب درونى . 6 - اشكال مختلف آزمونهاى الهى درست است كه ماهى گرفتن از دريا براى ساحلنشينان كار خلافى نيست گاهى ممكن است خداوند براى امتحان و آزمايش ، جمعيتى را موقتا از اين موضوع نهى كند ، تا مقدار فداكارى آنها روشن شود ، و اين يكى از اشكال امتحان خداوند است به علاوه روز شنبه در آئين يهود ، روز مقدسى بود و دستور داشتند براى احترام آن روز و رسيدن به عبادت و برنامه‌هاى مذهبى دست از كسب و كار بكشند ، ولى ساحلنشينان « ايله » همه اين مسائل را ناديده گرفتند و آن چنان مجازات شدند كه زندگينامه آنها درس عبرتى براى آيندگان شد .

--> ( 1 ) « نبيذ » عبارت از اين بوده كه مقدارى خرما يا كشمش را در ظرفى كه مقدارى آب در آن بود مىريختند و چند روزى مىگذاشتند ، و سپس مىنوشيدند گرچه رسما شراب نبود ، ولى بر اثر گرمى هوا مواد قندى آن تبديل به الكل خفيفى مىشد .